ScrollToTop
katar u małego dziecka co zrobić w nocy i czy może zejść i powodować kaszel

Katar u niemowlaka i małego dziecka – garść porad dla rodziców

Artykuły

9 listopada 2020

Wraz z nadejściem września rozpoczęliśmy sezon na gluty, gile i inne “atrakcje”, które rodzice woleliby omijać szerokim łukiem. Jednak katar, jak to katar – prędzej czy później zawita do każdego domu. Stopień trudności nierównej walki dziecka z katarem bywa odwrotnie proporcjonalny do wieku naszych maluchów.

I właśnie z myślą o najmłodszych powstał ten wpis. 

Każdy kto przerobił już katar u niemowlaka wie, że jest to ciężkie przeżycie – dla samego dziecka, ale i dla rodziców. A statystyka jest nieubłagana…mówi, że możemy się go spodziewać przynajmniej kilka razy w roku.

Na pocieszenie – przeziębienia stanowią element procesu, w którym dojrzewa układ immunologiczny dziecka i są czymś zupełnie normalnym. Opisałem to dokładniej w książce/audiobooku „Odporność. Czy Twoje dziecko może nie chorować?”.

Zrozumienie na czym polega proces nabywania kompetencji układu odpornościowego jest bardzo ważne, bo pozwala zdjąć z głów rodziców wiele stresu.

Złota rada Pana Tabletki

Czy katar u dziecka to choroba, którą można leczyć? A może wystarczy obserwować dziecko i reagować zależnie od rozwoju infekcji?*

Na te pytania odpowiedź brzmi „to zależy”. Przede wszystkim postępowanie zależy od przyczyny kataru – jeśli jest to katar alergiczny albo związany z przerostem trzeciego migdałka – to oczywiście, po zidentyfikowaniu przyczyny, można go leczyć.

Natomiast jeśli mamy do czynienia ze wspomnianym wyżej sezonowym katarem, który wywołany jest przez wirusy – organizm dziecka zwykle musi uporać się z nim samodzielnie.

Ale jako rodzice nie jesteśmy bezradni i o tym właśnie jest poniższy wpis 🙂

*więcej pytań-i-odpowiedzi na temat kataru znajdziesz na końcu tego wpisu

***

Katar u niemowlaka – od czego zacząć?

Zacznijmy od przyczyny katarów

Katar może mieć różne przyczyny – i zależnie od tej przyczyny inaczej do niego podchodzimy. Chociaż sama kwestia pielęgnacji noska dziecka jest bardzo podobna w każdym przypadku: higiena nosa + wspomaganie w razie potrzeby (leki i/albo naturalne sposoby).

Jakie mogą być przyczyny kataru u dzieci?

Najpopularniejszą przyczyną są wirusy (czyli popularne rino-, adenowirusy), które wywołują tzw. katary wirusowe. Takie infekcje wirusowe u małych dzieci – szczególnie od momentu rozpoczęcia przygody ze żłobkiem lub przedszkolem – to niestety smutny standard.

Pocieszające dla mnie jako rodzica było to, że po piątym takim katarze uczysz się już jak reagować prawie automatycznie i rozpoznajesz wszelkie katarowe anomalie 😉

  • takie lekkie katary wirusowe nazywam „statystycznymi”
    • ponieważ wg statystyki dzieci w wieku żłobkowo-przedszkolnym mogą złapać taki katar średnio 2 razy w miesiącu w sezonie jesień/zima
    • i taka statystyka nie świadczy o spadkach odporności – po prostu mówi o walce i nabywaniu odporności u małych dzieci
  • walka organizmu z wirusami nijako trenuje układ odpornościowy młodego człowieka
    • ale ten trening może mieć swoje czarne strony – główna z nich to czas trwania takich infekcji: 7-21 dni
    • po prostu niedojrzały układ odpornościowy dziecka radzi sobie z patogenem wolniej niż dojrzały układ immunologiczny u dorosłych (u których katar leczony trwa 7 dnia, a nieleczony tydzień 😉 )
    • właśnie o tym procesie nabywania odporności u dzieci piszę w mojej książce/audiobooku „Odporność.
Katar alergiczny

Różnego rodzaju alergie i uczulenia sa trudne do zdiagnozowaniu u dzieci. Bywają też przejściowe. Ale katary alergiczne to jedna z częstszych przyczyn przewlekłych problemów z cieknącym nosem.

Temu tematowi poświęcę oddzielny wpis. Pamiętaj tylko, żeby w razie przewlekłych katarów – udać się z dzieckiem na konsultację alergologiczną.

Katar a trzeci migdałek i problemy laryngologiczne

Z mojej perspektywy różnego rodzaju problemy natury laryngologicznej są chyba najczęstszą przyczyną katarów z „trudnym przebiegiem” u maluchów.

Trzeci migdałek to twór, który bierze udział w rozwijaniu układu odpornościowego. Ale obserwuje się często jego przerost czy zwłóknienie, no i generalnie jego funkcja i anatomia wymyka się nam spod kontroli.

To znów temat na oddzielny wpis – ale jeśli Wasze katary kończą się zapaleniami uszu, anginami, leczeniem w szpitalu albo antybiotykoterapiami – to rozważ konsultację laryngologiczną.

***

Jeśli chcesz wiedzieć więcej odnośnie kwestii laryngologicznych u dzieci – migdałków, higieny uszu i nosa – zapraszam do mojego kursu z laryngologiem na Akademii Pana Tabletki:

***

Katar u dziecka – co powinno niepokoić?

Te powyższe trzy przykłady to tylko wierzchołek góry lodowej.

Bo niezależnie od przyczyny – każdy z tych katarów może się powikłać i np. nadkazić bakteryjnie, co często utrudnia diagnozę. Te przyczyny mogą się również nakładać i sumować.

A co powinno zwrócić twoją uwagę?

  • jeśli katary i infekcje mają ciężki przebieg
  • jeśli katar często kończy się zapaleniem uszu
  • jeśli katar pojawia się cyklicznie w określonych porach roku
  • jeśli dziecko w nocy chrapie, chrząka i ma problemy z oddychaniem
  • itd…

***

Katar u dziecka – jedziemy dalej

Sam katar (taki niepowikłany i statystyczny) nie wydaje się być niczym skomplikowanym – warto jednak pamiętać o trzech złotych zasadach:

  1. Wbrew powszechnemu przekonaniu, nie zawsze gęsty i żółto-zielony katar = infekcja bakteryjna, czyli nie zawsze zajdzie konieczność stosowania antybiotykoterapii. 
  2. Na pierwszym miejscu stawiamy higienę noska i zapewnienie odpowiednich warunków w pomieszczeniu, w którym przebywa dziecko.
  3. Jeśli do kataru dołącza gorączka, a dziecko ma mniej niż 3 miesiące – obowiązkowa jest konsultacja z lekarzem.
    • generalnie każda gorączka u małego dziecka jest warta konsultacji ze specjalistą
    • jeśli chcesz wiedzieć więcej na temat tego: Jak radzić sobie z gorączką i jak prawidłowo stosować leki przeciw gorączkowe? – to zapraszam do mojego kursu online dla rodziców „Opanuj gorączkę”.
      • Kurs możesz przerabiać w dowolnej porze dnia i nocy, jest mega praktyczny i posiada przede wszystkim materiały „do słuchania”, dzięki czemu mogą z niego skorzystać nawet bardzo zapracowani rodzice

Czym właściwie jest higiena nosa?

Higiena małego noska to nic innego, jak usunięcie zalegającej w nim wydzieliny celem udrożnienia dróg oddechowych i ułatwienia oddychania. U starszych dzieci i osób dorosłych sprawa jest prosta, ale niemowlaki nie potrafią samodzielnie “wysmarkać” nosa. Stąd właśnie potrzeba stosowania aspiratorów, czyli tzw. odciągaczy kataru.

Co zyskujemy używając aspiratora u dzieci?

  • ułatwiamy dziecku oddychanie, jedzenie i spokojny sen, który jest kluczowy dla regeneracji  i zdrowienia maleństwa
  • dziecko z niedrożnym nosem oddycha buzią – wysusza tym samym błonę śluzową gardła, która staje się podatna na rozwój drobnoustrojów
  • przeciwdziałamy rozprzestrzenianiu się infekcji w głąb organizmu i wystąpieniu powikłań (np. w postaci zapalenia ucha lub dolnych dróg oddechowych)

Pamiętamy także o użyciu wody morskiej  przed zabiegiem „odciągania smarków”– w celu rozrzedzenia wydzieliny oraz po to, aby nawilżyć błonę śluzową noska. 

I przede wszystkim – katar należy odciągamy szybko, sprawnie i bez nerwów. 

Na blogu powstały już dwa wpisy na ten temat – powinny być bardzo pomocne:

Jak ułatwić oddychanie, gdy niemowlak ma katar?

Zatkany nosek uniemożliwia niemowlakowi swobodne oddychanie. W takiej sytuacji czasami pomaga spionizowanie maluszka, zwłaszcza jeśli nie potrafi on jeszcze samodzielnie siadać. W nocy z kolei warto zaopatrzyć się w specjalną poduszkę-klin*, aby zapobiec spływaniu wydzieliny po tylnej ścianie gardła.

Taki klin umieszczamy pod materacem – umożliwia to uzyskanie optymalnego kąta nachylenia i uniesienie górnej części ciała dziecka.

*przy pomocy klina unosimy delikatnie cały materac, a dodatkowo unikamy wkładania do łóżeczka poduszek i gratów które mogą być niebezpieczne.

Zadbaj o nawilżenie powietrza w pokoju

Przed nami sezon grzewczy, co nieuchronnie oznacza pogorszenie jakości powietrza w naszych domach. Aby stworzyć dziecku optymalne warunki do walki z katarem, musimy zwrócić uwagę na trzy parametry:

  • temperaturę – przedział prawidłowy: 20-22°C
  • wilgotność – przedział prawidłowy: 40-60%
  • poziom zanieczyszczeń – przy obecnych problemach ze smogiem dobry oczyszczacz powietrza w domu to podstawa, a najlepiej posiadać sprawne urządzenie 3w1 – oczyszczacz-nawilżacz-jonizator – z odpowiednim zestawem czujników
Złota rada Pana Tabletki

Pamiętaj! Jeśli dziecko nie gorączkuje, jego stan ogólny jest dobry, a pogoda sprzyja – katar nie jest przeciwwskazaniem do wyjścia na spacer. Wręcz przeciwnie – wyjście na świeże powietrze może mieć bardzo dobry wpływ na stan zdrowia dziecka. W czasie spaceru możesz również wywietrzyć dom 😉

Które leki udrażniające nos można stosować u dzieci?

Najsilniej oddtykają nos leki, krople/spray’e z oksymetazoliną i jej pochodnymi. W niektórych sytuacjach, zastosowanie takiego preparatu może być olbrzymią pomocą (zwykle wtedy, kiedy dziecko ma „zabetonowany nos i nie może jeść, pić ani spać”), ale to są leki tylko do doraźnego stosowania!

Gorąco zachęcam, żeby dokładnie doczytać ulotkę, a samo stosowanie każdego środka leczniczego skonsultować z pediatrą, ponieważ te krople mogą już po kilku dniach „uzależniać nos”. I wtedy będą bardziej szkodzić niż pomagać.

Pamiętaj więc o tym, że:

  • Jeśli stosujesz te mocniejsze i udrażniające krople do nosa – przestrzegaj odpowiedniego czasu stosowania (doczytaj w ulotce, ale zwykle dopuszcza się max 5-7 dni stosowania i następnie kilka tygodni przerwy)
  • Pamiętaj, że te krople NIE LECZĄ przyczyn infekcji – one nijako kamuflują katar. Układ odpornościowy dziecka i tak musi się sam uporać z infekcją, a na to zwykle potrzeba czasu
    • u małych dzieci trwa to od 7 do 21 dni – ma to związek z jeszcze niedojrzałym układem immunologicznym
  • w razie wątpliwości – rozmawiaj z pediatrą, a o kwestie prawidłowego stosowania i dawkowania leków możesz zawsze dopytać farmaceutę.

Mimo tego, że te krople do noska to leki dostępne bez recepty – trzeba uważać!

W dłuższej perspektywie leczenie klasycznego wirusowego kataru (u dziecka i dorosłego) polega na właściwej higienie nosa i wsparciu leczenia domowymi sposobami.

***

Naturalne sposoby na katar u niemowlaka?

Choć w aptece są dostępne bez recepty krople z oksymetazoliną (i można je stosować dzieci już powyżej 3 miesiąca życia), nie wolno używać ich dłużej niż kilka dni. Dodatkowo preparaty te mogą podrażniać błonę śluzową nosa u malucha, ale to już doskonale wiesz. Z tego względu warto rozważyć alternatywę zastosowania naturalnych sposobów radzenia sobie z niemowlęcym katarem.

Zwykle łączymy stosowanie się do zaleceń, które otrzymaliśmy od lekarza, z różnymi domowymi sposobami leczenia. Pamiętaj jednak, że te naturalne metody to zazwyczaj tylko wsparcie dla organizmu i ich wdrożenie nie zastąpi kontaktu z lekarzem.

Po pierwsze – nawilżanie nosa i powietrza

Błona śluzowa nosa może być podrażniona i przesuszona po regularnym odciąganiu kataru, dlatego niezbędnikiem w apteczce każdego rodzica powinna być woda morska. Wyróżniamy preparaty roztworów izotonicznych i hipertonicznych.

Do nawilżania fajnie sprawdzi się też nebulizator. Opisałem te metodę tutaj.

W dużym skrócie – izotoniczna woda morska świetnie sprawdzi się w celu nawilżenia, z kolei roztwór hipertoniczny sprawi, że wydzielina rozrzedzi się i łatwiej będzie ją usunąć z nosa.

Jeśli masz problem, żeby to zapamiętać – polecam krótką historię pewnego ślimaka:

A przed wycieczką do apteki warto zerknąć na analizę preparatów z wodą morską, gdyż nawet w nich potrafią czyhać pułapki:

A może aromaterapia?

Olejki eteryczne używane w bezpośredniej inhalacji stanowią duże wsparcie w walce z przeziębieniem u starszych dzieciaków i u osób dorosłych. Stosowanie większości z nich jest jednak przeciwwskazane u niemowląt.
Dlaczego?

Okazuje się, że u najmłodszych olejki eteryczne mogą wywołać skurcz oskrzeli i prowadzić do duszności. Po konsultacji z lekarzem dopuszcza się stosowanie olejków niskomentolowych w postaci naparu, który ustawiamy w odpowiedniej odległości od łóżeczka. Innym rozwiązaniem jest dodanie kilku kropelek olejku do nawilżacza powietrza.

Natomiast warto pamiętać, że jeśli w pomieszczeniu równolegle pracuje oczyszczacz powietrza, to będzie on wykrywał olejki w parze z nawilżacza i uzna je za zanieczyszczenie. Trzeba więc ta dwa procesy rozdzielić.

Jakie olejki są niskomentolowe?
Pozwoliłem sobie wymienić kilka najpopularniejszych:

  • pichtowy,
  • sosnowy,
  • tymiankowy,
  • eukaliptusowy.
Uwaga – olejki i aromaterapia są super, ale ich stosowanie może wiązać się z niebezpieczeństwem wystąpienia duszności, uczulenia, kaszlu lub podrażnieniem dróg oddechowych.
Olejki sprawdzają się więc najlepiej u dużych dzieci i u dorosłych. Natomiast stosowanie ich u dzieci – szczególnie u niemowlaków – zawsze skonsultuj z pediatrą.
Podejdź do sprawy odpowiedzialnie i z wyczuciem.

Inhalacja majerankowa na zatkany nos

Kolejnym domowym trickiem na zatkany nos jest użycie starego, dobrego majeranku. Kupiony w sklepie zielarskim majeranek doskonale nada się do sporządzenia naparu, który ustawiamy w pokoju dziecka w ten sam sposób, co napar olejkowy. Możemy także zastosować maść majerankową, którą aplikujemy pod nosek – pilnujemy jednak, by nie dostała się do wnętrza jamy nosowej!

Szeroko znane (i reklamowane) są też aromatyczne plastry do przyklejenia na piżamkę lub łóżeczko. Z racji tego, że temat olejków eterycznych u niemowląt wymaga ostrożności, najlepiej umieścić je poza zasięgiem rąk dziecka.

No i podstawa – olejki eteryczne nie nadają się do aplikowania bezpośrednio na skórę dziecka, gdyż skutkuje to oparzeniami!

Olejki nie nadają się również do nebulizacji – ryzyko uduszenia się dziecka – bo stosowane w taki sposób docierają zbyt głęboko do płuc.

***

Gałganek Aliny

Myślę, że każdy kto obserwuje Pana Tabletkę od dłuższego czasu, zdaje sobie sprawę, że uwielbia i promuje on naturalne wsparcie dla naszego zdrowia/odporności. A takim wsparciem jest właśnie słynny Gałganek Aliny, który wykorzystuje właściwości antybiotyczne i aromaterapeutyczne… czosnku 🙂 Wszystko za sprawą allicyny (która pięknie radzi sobie z drobnoustrojami) i innych składników olejku czosnkowego, który (podobnie jak inne olejki) działa udrażniająco na nosek i pomaga przy katarze.

Przepis tradycyjnie znajdziesz na blogu:

***

Pytania i odpowiedzi Czytelników w sprawie kataru u dziecka

Gosia: “Czy aspirator może uszkodzić błonę śluzową?”

Prawidłowo odciągany katar nie powinien uszkadzać błony śluzowej. Siłą rzeczy może jednak sprawiać, że śluzówka będzie przesuszona i podrażniona, dlatego po raz kolejny podkreślam rolę preparatów z solą morską przed i po użyciu aspiratora.

I pamiętaj, żeby podczas odciągania smarków dziecko miało zawsze otwarte usta! Pozwala to na swobodne wyrównanie ciśnienia.

Więcej opisałem w tym wpisie.

***

Ola: “Nos podrażniony po smarkaniu – czym smarować?”

Częste wycieranie cieknącego kataru może podrażniać skórę wokół nosa. Idealnie byłoby ją odpowiednio nawilżyć i wspomóc jej regenerację, np. dzięki maści z alantoiną czy dexpantenolem (jak na pupę pod pampersa).

Powszechną praktyką jest też stosowanie maści z witaminą A – jednak jej wchłanianie przez cienką (i dodatkowo uszkodzoną chusteczkami) skórę na buzi sprawia, że w kwestii jej użycia jestem na nie.

Jeśli chodzi o nawilżenie błony śluzowej noska sprawdzają się tutaj spray’e i nebulizacje z substancji, które mają właściwości zatrzymujące wilgoć (np z ektoiną i kwasem hialuronowym).

***

Agnieszka: “Jak odróżnić katar infekcyjny od alergicznego?”

Dobre pytanie i trudna sprawa. Przede wszystkim warto pamiętać, że alergia może być przyczyną kataru.

Katar alergiczny u niemowląt występuje zdecydowanie rzadziej niż infekcyjny. Jest zawsze wodnisty i towarzyszy mu świąd lub zmiany skórne. Zdarza się, że jedno nakłada się na drugie – wtedy konieczna jest konsultacja z lekarzem w celu dobrania optymalnego leczenia. I wizyta u alergologa również będzie niezbędna.

***

Dorota: “Czy odciąganie gila aspiratorem może nasilać katar i zwiększać wydzielanie śluzu?”

Nic mi o tym nie wiadomo 🙂 

Zasadniczo same smarki/gluty/gile to wydzielina naszego organizmu, dzięki której układ immunologiczny usuwa martwe komórki wojowników odporności i obce patogeny. Do tego nawilżona śluzówka lepiej walczy z drobnoustrojami.

***

Karola: “Czym kierować się przy wyborze soli do nosa?”

Składem – patrzymy, czy faktycznie jest to woda morska i najlepiej, jeśli będzie bez konserwantów. Zawsze można wpisać w Google “Pan Tabletka wody morskie” i skorzystać z gotowej analizy 🙂

A jeśli pytasz o to, kiedy stosować sól izotoniczną, a kiedy hipertoniczną i kiedy inne wynalazki odsyłam Cię do odpowiednich wpisów:

***

Zofia: “Moje córki jak tylko mają katar, po 3 dniach zaczynają mieć też kaszel i zapalenie gardła. Co robić z tym początkowym katarem?”

Przede wszystkim należy na bieżąco odciągać gile/zachęcać do smarkania noska (jeśli dzieci są już w odpowiednim wieku), aby jak najmniej wydzieliny spływało po tylnej ścianie gardła. W takiej sytuacji sprawdzi się sól hipertoniczna – upłynniona wydzielina łatwiej “zejdzie” z zatok i będzie można ją wydmuchać.

Jeśli chodzi o powstrzymanie rozwoju infekcji, niestety nie istnieje uniwersalne rozwiązanie. Dużo zależy od patogenu, który chorobę wywołał. Sporo zależy też od siły organizmu i sprawności układu immunologicznego.

Warto pamiętać, rozumieć i zaakceptować, że u dzieci takie wirusowe infekcje mogą trwać nawet do 2-3 tygodni. Organizm musi się nauczyć, w jaki sposób się z nimi sprawnie rozprawiać.

***

Kama: “Czy w ramach codziennej higieny u niemowląt należy zakrapiać nosek wodą morską i odciągać małe gile?”

Stosowanie izotonicznej wody morskiej fajnie nawilża śluzówkę i jest to bezpieczny sposób na higienę noska – plusem jest też “wypłukiwanie” z niego potencjalnych drobnoustrojów/alergenów.

Jeśli jednak nie ma kataru, a nosek jest drożny, nie wydaje mi się sensowne odciąganie kataru “na co dzień”. 

Natomiast warto zadbać o prawidłowe nawilżenie powietrza w domu/mieszkaniu dzięki temu błony sluzowe nie będą wysychały i ich proces samooczyszczania będzie przebiegał sprawnie w sposób fizjologiczny.

***

Ilona: “Czy zawsze zielone gluty = zakażenie bakteryjne?”

Przez długi czas panowało takie przekonanie, że gęsty i zielono-żółty katar oznacza, że infekcje wywołały bakterie. Teraz wiemy już, że niekoniecznie tak musi być, a katar zmienia kolor także w infekcjach wirusowych. Najlepiej, jeśli przyczynę kataru oceni pediatra i na tej podstawie dobierze leczenie i stwierdzi, czy np. trzeba podać dziecku antybiotyk.

W dużym skrócie kolor kataru bardziej świadczy o etapie infekcji niż o jej przyczynie. Wczesny katar zwykle jest wodnisty, a taki dojrzały ma ciemniejsze zabarwienie i może być „kolorowy”.


***

Czekam jeszcze na Twoje pytania na naszej grupie dla rodziców na Facebooku lub w komentarzach pod tym postem.

***

Katar u dziecka – czy już wiesz więcej?

O katarze u dzieci można pisać książki.

Z jednej strony mówimy, że katar to nie choroba, ale z drugiej strony jako rodzice wiemy doskonale, jak bardzo „zwykły katar” potrafi dziecku uprzykrzyć życie.

Ucz się, szukaj przyczyn i poznawaj własne dziecko.

Jeśli katary u Twojego dziecka rozwijają się zawsze w cięższą infekcję i mają skomplikowane przebiegi i generalnie widać, że coś jest nie tak – ufaj swojej intuicji i szukaj przyczyn. Polecam zacząć od konsultacji laryngologicznej i alergologicznej.

Serdeczności
Pan Tabletka

Marcin

***

P.S. Jeśli chcesz się dowiedzieć, jaki związek z nawracającymi katarami, problemami ze słuchem i częstymi infekcjami gardła ma trzeci migdałek – zapraszam do mojego kursu online dla uważnych rodziców. Kurs jest bardzo praktyczny i możesz go przerabiać o dowolnej porze dnia i nocy. Dzięki temu, że materiały są „do słuchania”, kurs mogą przerabiać nawet bardzo zapracowani rodzice.

Podobne Te artykuły również
mogą cię zainteresować

Chcesz być na bieżąco?
Dołącz do newslettera

Wysyłam tylko wartościowe treści.

Zgadzam się na przetwarzanie moich danych osobowych w celu otrzymawania informacji marketingowych od Pana Tabletki, i akceptuję politykę prywatności.