ScrollToTop
zaparcia u dzieci jak się leczy

Jak poradzić sobie z zaparciami u dzieci?

Analizy, Warto przeczytać

12 stycznia 2022

Dziecięce zaparcia to bardzo trudny i stresujący temat, zarówno dla samych maluchów, jak i rodziców. Choć problem może pojawić się w każdym wieku, najwięcej przypadków diagnozuje się między 2 a 4 rokiem życia, czyli w okresie nauki kontroli wypróżnień. Obecnie szacuje się, że nieregularne i utrudnione oddawanie stolca dotyczyć może nawet 14% dzieci. Chcoiaż dosyć dobrze znając tę grupę małych ludzi – to większość maluchów ma przejściowe problemy z kupkami.

Wielu z Was pisało do mnie z prośbą o radę, jak poradzić sobie z zaparciami u Waszych maluchów. Niestety, odpowiedź na to pytanie nie jest ani krótka, ani łatwa, dlatego powstał dość obszerny wpis, który (mam nadzieję) wyczerpie temat. Dowiesz się z niego:

  • Skąd u dzieci biorą się zaparcia?
  • Jakie są kryteria diagnostyczne zaparć?
  • Jakie są objawy zaparć?
  • Jak leczymy zaparcia?
  • Jakie są objawy alarmowe zaparć?

Jakie są rodzaje zaparć u dzieci?

Podstawowym kryterium podziału zaparć u dzieci jest ich przyczyna. Wyróżniamy zatem:

  • zaparcia czynnościowe czyli takie, które nie mają żadnego podłoża chorobowego,
  • zaparcia organiczne będące objawem innego schorzenia, wady genetycznej lub anatomicznej przeszkody w układzie pokarmowym.

Zdecydowaną większość, bo aż 85% wszystkich zaparć u dzieci, stanowią zaparcia czynnościowe i to przede wszystkim o nich będzie mowa w tym wpisie.

Poniżej wspomniałem również, jakie objawy mogą wskazywać na organiczną przyczynę zaparć, kiedy należy pogłębić diagnostykę i jakie badania może zlecić lekarz.

Kryteria diagnostyczne zaparć u dzieci

Często w gabinecie pediatry okazuje się, że zaparcia inaczej rozumiane są przez rodzica, a inaczej przez lekarza. W praktyce, Twoje dziecko musi spełniać przynajmniej dwa z pięciu określonych kryteriów przez okres jednego miesiąca, by rozpoznać u niego zaparcie czynnościowe. Zaliczamy do nich:

  1. nie więcej niż 2 wypróżnienia w tygodniu
  2. nasilone wstrzymywanie stolca
  3. bolesne wypróżnienia lub zbite stolce
  4. wydalanie dużych mas kałowych 
  5. obecność obfitych mas kałowych w odbytnicy 

U dzieci, które nabyły umiejętność kontrolowania czynności fizjologicznych (zwykle po 4. r.ż.), można uwzględnić dwa dodatkowe czynniki:

  • epizody brudzenia bielizny kałem co najmniej raz na tydzień
  • wywiad wskazujący na masy kałowe o dużej średnicy, zatykające muszlę klozetową.
zaparcia u dzieci

Mam wrażenie, że często temat zaparć i problemów z kupkami u dzieci bywa przez osoby dorosłe bagatelizowany. To olbrzymi błąd. Dla tych małych ludzi – kwestia sprawnego i prawidłowego załatwienia się – to temat nie mniej wymagający niż później egzamin na prawko, studia czy inne wyzwania dorosłego życia. Każdy ma wyzwania na miarę swoich lat/miesięcy życia.

Skąd się biorą zaparcia czynnościowe u dzieci?

W praktyce zaparcia czynnościowe u dzieci najczęściej zaczynają się w momencie tzw. odpieluchowania. O ile maluch może dość łatwo załapać siusianie na nocniku, o tyle zrobienie kupy inaczej niż do pampersa, sprawia mu zdecydowanie większy kłopot. Spójrzmy prawdzie w oczy, dla dziecka jest to prawdziwa rewolucja, którą na początku nie do końca rozumie i która ma prawo wzbudzać w nim obawy. A jeśli zrobienie kupy wywołuje w nim lęk, to zacznie robić wszystko by załatwiać się jak najrzadziej. Jest to klasyczny mechanizm błędnego koła.

Wygląda to mniej więcej tak – mały pacjent wstrzymuje robienie kupy i stolec zaczyna zalegać w odbytnicy. Następnie odciągana jest z niego woda, a więc robi się coraz twardszy i bardziej zbity. Z czasem jego ilość stopniowo się zwiększa. 

Co wtedy robimy my, rodzice?

Widząc, że dziecko nie załatwia się od dłuższego czasu, zachęcamy je do zrobienia kupy. Niestety, w momencie gdy malec podejmuje próbę, wiąże się to z ogromnym wysiłkiem, a nawet bólem, bo zbite masy kałowe z trudnością przechodzą przez odbytnicę. Jakie jest zatem skojarzenie dziecka?

Defekacja = ból.

I koło się zamyka.

Jak rozpoznać, że dziecko cierpi na zaparcia?

Małe dziecko, gdy czuje parcie na stolec, przyjmuje tzw. postawę retencyjną chowa się przed otoczeniem i na stojąco zaciska pośladki, próbując wstrzymać się od zrobienia kupki. Widać wtedy, że towarzyszy mu podenerwowanie i czuje się nieswojo. Jest to pierwszy sygnał dla rodziców, że coś wyraźnie jest nie tak.

Co zrobić w takim wypadku? Przede wszystkim obserwować dziecko i zwracać uwagę na to, jak przebiega defekacja. Jeśli malec cierpi na zaparcia, zauważysz że:

  • załatwia się z wysiłkiem i bólem
  • robi twardą i zbitą kupę
  • denerwuje się, boi i płacze, na samo wspomnienie o oddaniu stolca

Dłuższe zaparcie i zaleganie mas kałowych w jelicie prowadzą często do bólów brzucha i utraty apetytu. Dość niebezpieczną sytuacją jest pojawienie się krwi w stolcu, co wynikać może z uszkodzenia błony śluzowej odbytnicy.

Czy można pomylić biegunkę z zaparciem?

Owszem, można. 

Narastająca ilość mas kałowych w odbytnicy dziecka może prowadzić do ich wyciekania i brudzenia bielizny. Jak zapewne zauważyliście w poprzedniej części tekstu, jest to jedno z kryteriów używanych do diagnozy zaparcia. W praktyce mamy często do czynienia z zupełnie odwrotną interpretacją rodziców, którzy uznają to za objaw biegunki…

Pamiętajcie – obserwując dziecko, bierzemy pod uwagę wszystkie objawy i dolegliwości, jakie mu towarzyszą. W przeciwnym razie, zamiast pomóc, możemy jeszcze bardziej zaszkodzić.

Jakie są przyczyny powstawania zaparć u dzieci?

U podłoża zaparć często leży styl życia, czyli nieprawidłowa dieta, brak aktywności fizycznej i mała ilość przyjmowanych płynów. Typowy jadłospis malucha często bogaty jest głównie w to, co dziecko po prostu lubi czyli w:

  • białe pieczywo, ryż, gotowane warzywa (marchewka, seler) lub słodycze.

Niestety, wszystkie te produkty działają zapierająco i tylko nasilają problem z wypróżnianiem.

Rozmawiaj z dzieckiem o kupie „jak o czymś normalnym”

Jeśli planujesz odpieluchowanie dziecka, pamiętaj, by robić to stopniowo i bez presji, w przeciwnym razie efekt będzie przeciwny do zamierzonego. Warto tłumaczyć, że robienie kupy do nocnika/toalety to normalna ludzka sprawa, która dotyczy wszystkich – mamy, taty, dziadków lub starszego rodzeństwa.

Każdy proces wymaga czasu, nie denerwuj się więc na dziecko, jeśli zdarzy mu się “wypadek” i nie zawoła na czas. Jeśli defekacja zacznie być bodźcem stresowym – problem zaparć może towarzyszyć Wam przez wiele miesięcy.

Rozmawiaj z dzieckiem o kupie „jak o czymś normalnym” – to tylko w teorii jest oczywiste

Kolejnym ważnym elementem wpływającym na zaparcia są czynniki psychologiczne. Zaburzenia wypróżniania często wiążą się z jakimś przełomowym wydarzeniem w życiu malucha, takim jak np. pójście do przedszkola czy pojawienie się w domu nowego członka rodziny. Pamiętaj, że dzieci chłoną jak gąbka wszystkie emocje z otoczenia (także te negatywne!). Trudna sytuacja domowa, np. rozwód rodziców, czy utrata pracy przez jednego z nich, może rozpocząć lub nasilić spiralę przewlekłych zaparć. 

O tym, jak ważna jest strefa psyche w rozwoju i zdrowiu dzieci opowiada psycholog dziecięcy w moim Kursie dla Rodziców: https://kursydlarodzicow.pl/produkt/psycholog-dzieciecy-kurs-dla-rodzicow/

Jak leczy się dziecięce zaparcia?

Pierwszy ważna informacja – warto konsultować stosowanie poniższych preparatów z pediatrą. jeśli jakiś środek nie działa – to warto z taką informacją wrócić do lekarza – to cenny feedback z którego można wyciągnąć wnioski.

Leczenie zaparć jest długotrwałe i należy do niego podejść wieloczynnikowo. Pierwszym etapem jest rozmiękczenie i lepsze uwodnienie stolca, co ułatwia jego eliminację z jelita grubego. Dążymy do tego, by nauczyć dziecko, że należy regularnie robić kupkę i wcale nie musi to być bolesne doświadczenie.

Jakie leki mogą być stosowane w leczeniu zaparć u dzieci?

  • Makrogole to tzw. środki osmotycznie czynne. Są lekami pierwszego rzutu w leczeniu zaparć zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, już od 6. miesiąca życia. Ich zaletą jest fakt, że nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego do organizmu.
    • Mechanizm działania makrogoli polega na ściąganiu wody do jelita i tym samym rozmiękczeniu mas kałowych. Przy ich stosowaniu nie wolno zapominać o odpowiednim nawodnieniu!
  • Laktuloza lek, który powinien być stosowany w zastępstwie, gdy makrogole są niedostępne. Jest to dwucukier, który fermentuje w jelicie do dwutlenku węgla i kwasów organicznych.
    • Podobnie jak makrogole, powoduje zwiększenie ilości wody w jelicie, może natomiast powodować wzdęcia i bóle brzucha.
  • Czopki glicerynowe przeznaczone są jedynie do leczenia krótkotrwałego. Podajemy je doraźnie wtedy, gdy obserwujemy nasilenie zaparć, np. dziecko już od kilku dni nie robi kupy.
    • Mechanizm działania czopków glicerynowych polega na drażnieniu ściany jelita i pobudzaniu ruchów perystaltycznych.
  • Stosunkowo nową alternatywą są czopki musujące, które po wprowadzeniu do odbytu uwalniają dwutlenek węgla i wodę, ułatwiając wypróżnienie. Ponadto, w aptekach dostępne są także mikrowlewki doodbytnicze na bazie miodu

Inne środki na zaparcia u dzieci – na co uważać?

Pozostałe leki dostępne na rynku, np:

  • (bisakodyl, dokuzan sodowy, sennozydy, parafina)

Nie są zalecane jako leki z wyboru w zaparciach u dzieci. Mogą być stosowane u nieco starszych pacjentów, jako środki pomocnicze. Dlaczego? Ponieważ są zbyt mocne i mogą powodować uszkodzenia jelit.

Przy długotrwałych zaparciach zdarza się, że konieczne jest oczyszczenie jelita w szpitalu. Służą do tego wlewki fosforanowe lub z soli, które pomagają “odetkać” jelito od dołu. Dopiero potem można włączyć leczenie domowe.

Pan Tabletka radzi – na zaparcia

Jeśli obserwujesz zaparcia u dziecka, skonsultuj się z pediatrą, by wykluczyć zaparcia organiczne i bezpiecznie wybrać najlepszą metodę leczenia. Wszelkie środki stosuj zgodnie z zaleceniami lekarza oraz instrukcjami producenta.

 ***

Zaparcia to problem który często bardziej niż cudownego syropku – wymaga więcej pracy z psychologiem i rozmowy z dzieckiem – i olbrzymich pokładów rodzicielskiej cierpliwości. Tego Wam życzę.

Jak długo leczy się zaparcia u dzieci?

Leczenie zaparć trwa niestety dosyć długo. Ogólnie przyjmuje się, że terapię powinno się kontynuować jeszcze przez co najmniej dwa miesiące od ustania objawów

Leczenie zaczyna się większymi dawkami makrogoli, aby w pierwszej kolejności wyczyścić jelito z zalegających mas kałowych. Następnie, w leczeniu podtrzymującym, stopniowo zmniejsza się dawki leku, aż do osiągnięcia najmniejszej skutecznej.

Domowe sposoby leczenia zaparć u dzieci

Pamiętaj, że zadbanie o prawidłowe nawyki na co dzień jest w leczeniu zaparć równie ważne, co działania farmakologiczne. Oto kilka zasad, których warto przestrzegać:

  1. Dbamy prawidłowe nawodnienie jest to szczególnie ważne przy leczeniu makrogolami, ponieważ przy niewystarczającej podaży płynów ich działanie będzie mniej skuteczne. Jeżeli dziecko mało pije, organizm próbuje zaoszczędzić wodę i odciąga ją z jelit, zagęszczając kupkę.
  2. Pilnujemy zbilansowanej diety o prawidłowej zawartości błonnika. Optymalne spożycie błonnika u dzieci wynosi 0,5g/kg masy ciała (jednak nie więcej niż 35g/dobę). Jego dobrym źródłem jest pełnoziarniste pieczywo, kasze, owoce i surowe warzywa. 
  3. Wprowadzamy codzienną aktywność fizyczną. Ruch pobudza motorykę jelit i ułatwia przesuwanie mas kałowych.
  4. Zachęcamy do treningu defekacji. Regularne sadzanie dziecka na toalecie o stałych porach, najlepiej po posiłku, może oswoić je z robieniem kupy i wpłynąć na regularną pracę jelit.
  5. Prowadzimy dzienniczek wypróżnień. W ten sposób łatwo skontrolujemy częstotliwość wypróżnień i konsystencję wydalonej treści.
  6. Zapewniamy psychologiczne wsparcie dziecku, zwłaszcza jeżeli podejrzewamy psychogenną przyczynę zaparć (np. kiedy wiemy, że dziecko ma trudną sytuację w szkole czy problemy rodzinne w domu). 

Czerwone flagi przy zaparciach organicznych u dzieci

Kiedy podejrzewamy u dziecka organiczną przyczynę zaparć? Poniżej przedstawiam listę objawów alarmowych, które są wskazaniem do zrobienia bardziej szczegółowych badań i poszerzenia diagnostyki:

  • brak poprawy po prawidłowym leczeniu zaparć,
  • zaparcia występujące w pierwszym miesiącu życia,
  • brak oddania smółki w ciągu 24h od urodzenia,
  • nieprawidłowości w obrębie odbytu blizny, przetoki, szczelina odbytu, 
  • nieprawidłowości bruzdy pośladkowej, zagłębienie w okolicy krzyżowej lub kępka włosów nad kością krzyżową,
  • osłabienie siły mięśniowej nóg,
  • choroba Hirschsprunga w rodzinie,
  • wstążkowate stolce,
  • wymioty treścią żółciową,
  • zaburzenia wzrastania,
  • anemia,
  • objawy sugerujące niedoczynność tarczycy.

Metody diagnostyczne w pracy z zaparciami

Szczegółowa diagnostyka zaparć jest zwykle przeprowadzana przez gastroenterologów dziecięcych. Wykonywane badania diagnostyczne, to m.in.: 

  • badanie rentgenowskie brzucha, 
  • badanie pasażu jelitowego aby wykluczyć przeszkodę anatomiczną w przewodzie pokarmowym,
  • biopsja ssąca odbytu aby wykluczyć chorobą Hirschsprunga,
  • badania laboratoryjne, np. TSH.

Zaparcia u dzieci – podsumowanie

Powtórzę jeszcze raz – nauka robienia kupy u maluchów – to dla nich olbrzymie wyzwanie. Wymaga to z naszej strony rozmów, cierpliwości i bardzo mądrego podejścia. W wielu przypadkach – skuteczniejsze od środków z apteki będą spotkania i praca z psychologiem dziecięcym. Zwykle co prawda równolegle stosujemy środki wspomagające wyróżnianie i pracę z psyche – ale kluczowe jest właściwe podejście i zrozumienie dla dziecka.

Serdeczności
Pan Tabletka

Marcin


P.S. Wiele informacji, które pomogą Ci zachować zimną głowę w chorobie dziecka znajdziesz w moich Kursach dla Rodziców: https://kursydlarodzicow.pl/kategoria-produktu/kursy-dla-rodzicow/

Więcej wiedzy od Pana Tabletki?

 

O autorze

Marcin Korczyk

mgr farm. Marcin Korczyk - farmaceuta praktyk, twórca internetowy, key opinion leader, autor książki "Odporność. Czy Twoje dziecko może nie chorować?"
Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego na wydziale farmaceutycznym. Po studiach pracował w aptece całodobowej w Nowym Sączu - i w trakcie pracy rozpoczął tworzenie bloga www.pantabletka.pl - zapisując odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania.

Od czasu złożenia bloga w 2015 roku - do dziś - blog stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych i opiniotwórczych portali z wiedzą o racjonalnym stosowaniu leków i suplementacji.

Podobne Te artykuły również
mogą cię zainteresować

Chcesz być na bieżąco?
Dołącz do newslettera

Wysyłam tylko wartościowe treści.

Zgadzam się na przetwarzanie moich danych osobowych w celu otrzymawania informacji marketingowych od Pana Tabletki, i akceptuję politykę prywatności.

 

Zapis do kolejki po książkę z przepisami.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie drogą elektroniczną na wskazany przeze mnie adres email informacji handlowej w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną od Pana Tabletki - czyli od firmy Merito Marcin Korczyk ul. Kochanowskiego 30 33-300 Nowy Sącz. NIP 652-170-26-01].

 

Zapis na listę oczekujących na dodruk książki „Odporność”.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie drogą elektroniczną na wskazany przeze mnie adres email informacji handlowej w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną od Pana Tabletki - czyli od firmy Merito Marcin Korczyk ul. Kochanowskiego 30 33-300 Nowy Sącz. NIP 652-170-26-01].