Co na biegunkę dla dziecka? Odpowiada Pan Tabletka
Biegunka u dziecka to temat, który przewinął się nie raz, w nie jednym domu. A biegunki, szczególnie u dzieci, mogą być bardzo niebezpiecznie, ponieważ najmłodsi są bardziej narażeni na odwodnienie niż zdrowi dorośli. Dlatego w tym wpisie podpowiem Wam jak prawidłowo radzić sobie z biegunką właśnie u najmłodszych ze szczególnym nastawieniem na korzystanie z leków – opowiem, które można, a których nie można stosować u dzieci podczas biegunki.
***
Jeśli chcesz być na bieżąco z Panem Tabletką i dostawać ode mnie dodatkowe informacje o zdrowiu dzieci i problemach rodziców – zapisz się na newsletter dla rodziców (po wpisaniu adresu, konieczne jest jeszcze potwierdzenie zapisu – sprawdź dokładnie skrzynkę :))
***
Na początku wpisu zebrałem Wasze sposoby na radzenie sobie z biegunką u dzieci – szczególnie tą biegunką, która zdarza się w najmniej sprzyjających okolicznościach (czyli… zawsze 🙈) – a tu dokładnie chodzi mi o nagłą – czyli o taką, która wydarzy się np. podczas podróży 🚗🚗🚗.
W drugiej części odniosę się do tych pomysłów, opowiem co, kiedy i dlaczego stosować, a czego, kiedy i dlaczego unikać. Nie zostawię Was bez odpowiedzi – jak skutecznie i bezpiecznie walczyć z biegunką u dzieci, w zależności od ich wieku.
***
Co najczęściej na biegunkę u dziecka podają Rodzice z grupy Pana Tabletki na fb?
Luiza – „Węgiel w syropie sprawdza się i u dzieci i u dorosłych„
Monika – „Enterol„
Sylwia – „Tasectan i dobre probiotyki„
Beata – „Smecta„
Marta – „Suszone jagody najlepsze! Działają natychmiast. Dlatego co roku suszę„
Kasia – „Laremid„
Ewa – „Korzeń kobylaka, serio. Nic tak nie działa. Niezastąpiony przy wszystkim co związane z układem pokarmowym„
Co na to Pan Tabletka?
Padło tu sporo nazw handlowych preparatów, które rzeczywiście przeznaczone są do leczenia biegunki. Ale czy wszystkie trzeba, a przede wszystkim można stosować u dzieci? Uporządkujmy sobie tą wiedzę! ⬇️⬇️⬇️
***
Biegunka u dziecka – kiedy o niej mówimy?
Biegunka u niemowląt
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) o biegunce u niemowlaka mówimy wtedy, gdy zwiększa się ilość oddawanych stolców do trzech lub więcej na dobę i są one o wodnistej lub półpłynnej konsystencji. Ta definicja dotyczy jednak tylko i wyłącznie niemowląt karmionych sztucznie (nie mlekiem mamy)! Dzieci karmione piersią mogą oddawać kilka, a nawet kilkanaście stolców na dobę i może to być całkiem normalne. U takich dzieci biegunkę rozpoznajemy wtedy, gdy nagle zwiększy się liczba wypróżnień i zmieni się ich charakter.
Biegunka u starszych dzieci
Biegunkę u starszych dzieci rozpoznajemy wtedy, gdy:
- znacznie zwiększa się częstość i ilość oddawanego stolca,
- stolec ma inną konsystencję niż zazwyczaj – jest wodnisty lub półpłynny,
- w stolcu znajduje się domieszka śluzu, ropy lub krwi (nie musi jej być).
Ze względu na czas jej trwania możemy podzielić biegunkę na trzy rodzaje: ostrą (≤14 dni) i przewlekłą (trwającą ponad 14 dni). Na potrzebę tego wpisu będziemy rozważać jedynie przypadek biegunki ostrej.
***
Biegunka u dziecka – przyczyny
Do biegunki dochodzi wtedy, gdy zaburzony jest transport wody przez ścianę jelita. Mamy tutaj dwie sytuacje, w których może się tak dziać:
- upośledzone jest wchłanianie wody w przewodzie pokarmowym,
- woda jest wydzielana do światła jelita.
Upośledzenie wchłaniania wody
Upośledzenie wchłaniania wody występuje wtedy, gdy:
- uszkodzona jest powierzchnia bariery jelitowej, np. w celiakii, w której zanikają kosmki jelitowe;
- w jelicie obecne są substancje, które się nie wchłaniają, zamiast tego ściągają wodę do siebie (np. fruktoza, sacharoza, sorbitol – mówiąc “po ludzku” chodzi o owoce, soki owocowe oraz napoje słodzone sorbitolem, a także gumy do żucia);
- przyspieszona jest motoryka jelit.
Zwiększone wydzielanie wody do światła jelita
Zwiększone wydzielanie wody do światła jelita ma miejsce wtedy, kiedy dochodzi do zakażenia komórek jelita przez bakterie, wirusy lub toksyny. Dochodzi wtedy do uszkodzenia powierzchni jelita i do rozwoju reakcji zapalnej. Powoduje to zwiększenie przepuszczalności ściany jelita, przez co woda przechodzi do środka jelita i powoduje biegunkę.
W Polsce najczęstszą przyczyną biegunki u dzieci do 3. roku życia jest rotawirus. Także on odpowiedzialny jest za najcięższe przypadki biegunki. Infekcje noro- i adenowirosowe mają lżejszy przebieg, z kolei towarzyszą im uporczywe wymioty.
Zdecydowanie rzadziej biegunki u dzieci mogą wywołać bakterie, a wśród nich Salmonella spp., Campylobacterspp., Yersinia spp. czy Escherichia coli. Zakażenia salmonellą charakteryzują się większą ilością biegunkowych wypróżnień i dłuższym przebiegiem infekcji niż w przypadku biegunek pochodzenia wirusowego. Mogą jej także towarzyszyć wysoka gorączka, ból brzucha czy obecność krwi w stolcu.
Tak naprawdę do rozpoczęcia leczenia biegunki nie jest ważne źródło jej powstania, bo nie ma to wpływu na prowadzone postępowanie.
***
Jak dochodzi do zarażenia?
Zakazić się można drogą pokarmową i kropelkową. Chory wydala z kałem duże ilości wirusa, a po przechorowaniu może jeszcze zarażać przez około 7 dni! Głównym transmiterem zakażenia są brudne ręce, a jak powszechnie wiadomo, dzieci nie są szczególnymi fanami higieny. Dlatego też zakażenie może się szerzyć na całe przedszkole, ehh…
***
Biegunka u dziecka – co robić w przypadku wystąpienia?
Zazwyczaj w przypadku biegunki u dzieci wystarczy telefonicznie skonsultować się z lekarzem – niepotrzebna jest osobista wizyta dziecka w gabinecie – ale bywają wyjątki od tej reguły.
Kiedy lekarz musi bezwzględnie zbadać dziecko z biegunką?
- gdy dziecko ma poniżej 2. miesiąca życia
- gdy choruje przewlekle
- gdy występują u niego dodatkowo uporczywe wymioty
- gdy w stolcach obecna jest krew
- gdy dziecko nie ma chęci do jedzenia i picia
- gdy biegunka jest znacznie nasilona (>8 stolców/dobę)
- gdy występują objawy odwodnienia:
- suchy język
- zapadnięte gałki oczne
- płacz bez łez
- rzadkie i skąpe oddawanie moczu
- zaburzenia świadomości (otępienie, nadmierna senność).
***
Leczenie biegunki u dzieci – po pierwsze nawadnianie!
Nawadnianie to podstawa leczenia biegunki i/lub wymiotów. Najlepiej nadadzą się do tego tzw. doustne płyny nawadniające (DPN, ang. ORS), które nawadniają i uzupełniają utracone elektrolity lepiej niż „czysta” woda, a to dlatego, że mają zmniejszoną osmolalność. DNP to nic innego jak mieszanka glukozy i elektrolitów do rozpuszczenia w wodzie.
Taki gotowy roztwór podaje się dziecku małymi porcjami przez cały dzień. Czasami jest to trudne zadanie, bo te miksturki mają swój specyficzny, słonawy posmak. W takim wypadku trzeba trochę uruchomić wyobraźnię, aby zmotywować dziecko do ich wypicia – generalnie wszystkie chwyty dozwolone:
- możesz schłodzić taką miksturkę albo dorzucić kostkę lodu – generalnie chłodniejsza smakuje lepiej
- a może pomoże w tym picie przez kolorową rurkę
- albo jakaś dobra historia ze spragnionym kotkiem/pieskiem/pingwinkiem może dać radę.
Nie tylko elektrolity nawadniają podczas biegunki
Jeśli za nic w świecie elektrolity nie wejdą to powinniście postarać się, aby dziecko piło cokolwiek. No może nie cokolwiek, ale możecie wybrać z zestawu: woda mineralną (można ją nawet podrasować odrobiną miodu), mus i kompot jabłkowy, rozcieńczony sok jabłkowy, nie-za-mocna herbata, lekko posolona zupa, wodniste owoce, napoje elektrolitowe jak dla sportowców– generalnie wszystko, co jest źródłem wody. Unikajcie jednak mocno słodzonych napojów typu coca-cola i soków – zawierają dużo cukru i są hiperosmolarne (czyli odwrotnie do tego, co zalecane), co oznacza, że mogą jeszcze bardziej nasilać biegunkę.
A jak wybrać dobre elektrolity podpowiadam w tym wpisie – zerknijcie: https://pantabletka.pl/elektrolity-jak-wybrac-najlepsze-opinia-analiza/
Co z dziećmi karmionymi piersią?
Malutkie dzieci karmione piersią nawadniamy dalej mlekiem mamy, takie dzieci trzeba częściej przystawiać do piersi. Jak nawadniać? Poniżej przedstawiam sposób, jak policzyć ile dziecko potrzebuje dziennie wypijać płynów (nie dotyczy to niemowląt):
- na pierwsze 10 kg: 100 ml/kg masy ciała
- na kolejne 10 kg: 50 ml/ kg masy ciała
- na kolejne 10 kg: 20 ml/ kg masy ciała.
Przykład:
Dziecko waży 27 kg.
Na pierwsze 10 kg: 10×100 ml → 1000 ml
Na kolejne 10 kg: 10×50 ml → 500 ml,
na kolejne 7 kg: 7×20 ml → 140 ml
SUMA: 1000 + 500 + 140 =1640 ml
***Dodatkowo:
- dziecko poniżej 2. r.ż. powinno po oddaniu każdego wolnego stolca otrzymać dodatkowo 50-100 ml płynów (szklanka to 250 ml, więc będzie to ok. ¼ takiej szklanki)
- dziecko w wieku od 2 do 10 lat, po oddaniu stolca dodatkowo 100–200 ml płynów (½-¾ szklanki)
- jeżeli dziecko wymiotuje, podajemy płyny małymi porcjami (można podawać łyżeczką). Podanie dużej ilości naraz może sprowokować wymioty.
***
Jak żywić dziecko z biegunką?
Ciągle panuje przekonanie, że dzieci z biegunką należy karmić kleikiem na wodzie, sucharkami, ewentualnie tartym jabłkiem czy rosołem. Dosyć popularne są również głodówki. Jednak czy to prawda? Okazuje się, że w świetle aktualnej wiedzy – nie. Badania naukowe dowodzą, że normalna dieta podczas biegunki zapobiega niedoborom energetycznym u dzieci i sprzyja prawidłowej odbudowie nabłonka jelitowego (czyli komórek wyścielających jelito). Jedynie w razie znacznego odwodnienia należy na kilka godzin zrobić przerwę od podawania dziecku jedzenia, do czasu przynajmniej częściowej poprawy. Wyznacznikiem, kiedy można powrócić do zwykłej diety, jest pojawienie się u dziecka apetytu.
Jeśli maluszek jest jeszcze karmiony piersią to kontynuuj karmienie przez cały czas trwania terapii nawadniającej. Nie ma potrzebny rezygnowania z karmienia, rozcieńczania mleka czy stosowania preparatów mlekozastępczych z powodu biegunki.
U starszych dzieci również nie ma potrzeby „poszczenia”, stosowania diety opartej na pszennym chlebie, ryżu/kleiku ryżowym, jabłkach i tostach. Także dieta ubogo- lub bezlaktozowa nie jest zalecana w warunkach domowych. Po prostu należy prowadzić dietę dostosowaną do wieku.
UWAGA 
U dziecka odwodnionego przez pierwsze 4 godziny podajemy wyłącznie płyny nawadniające doustnie, a następnie wprowadzamy pokarmy.
***
Biegunka u dziecka – co podać?
Na początku wpisu sami mogliście przeczytać o tym, co najczęściej podajecie swoim dzieciom na biegunkę. I wiem, że macie dobre chęci i chcecie, aby Wasze dziecko jak najszybciej wróciło do zdrowia, ale nie wszystkie z tych wymienionych przez Was leków możecie podawać maluchom. Dlatego przygotowałem dla Was ściągę z podpowiedziami i wyjaśnieniami co stosować, a czego nie – zaczynamy!
Probiotyki
W leczeniu biegunki udokumentowaną skuteczność wykazują szczepy Lactobacillus rhamnosus GG (LGG)
oraz Saccharomyces boulardii. Udowodniono, że skracają one czas trwania infekcji i zmniejszają intensywność objawów.
W tym wpisie znajdziesz odpowiedź które probiotyki są odpowiednie dla dziecka —> KLIK
Diosmektyn
To lek o działaniu absorbującym, nie wchłania się z jelitowa i działa przeciwbiegunkowo na drodze kilku mechanizmów. Jako jedyny z tej grupy leków jest wskazany do stosowania w leczeniu biegunek u dzieci.
Loperamid
To bardzo popularny lek hamujący perystaltykę jelit. Co prawda jest on bardzo skuteczny, bo skraca czas trwania biegunki i zmniejsza ilość biegunkowych stolców, jednak nie poleca się jego stosowania w biegunkach u dzieci ze względu na duże ryzyko działań niepożądanych, przewyższające korzyści wynikające z ich stosowania.
Taninian żelatyny
Nie jest rekomendowany w przypadku biegunek u dzieci, ze względu na ryzyko powstania działań niepożądanych przewyższające korzyści wynikające ze stosowania leku.
Ale wiem, że wielu pediatrów je zapisuje – tylko mamy tutaj sytuacje, w której lekarz zna Waszą historie chorobową i ma wiedzę żeby zalecić taki czy inny preparat.
Węgiel aktywny
Nie jest rekomendowany w ogóle w przypadku ostrych biegunek ze względu na brak wystarczających dowodów na jego skuteczność.
Antybiotyki (np. nifuroksazyd)
Nie powinno stosować się rutynowo antybiotyków u zdrowych dzieci z ostrą biegunką. Tego typu infekcje przewodu pokarmowego mają zazwyczaj przebieg samoograniczający, co oznacza, że po prostu po kilku dniach (na ogół 5-7) przejdą same. Antybiotyki stosuje się tylko w przypadku biegunki wywołanej przez konkretne patogeny i to u dzieci z określonymi objawami. A przede wszystkim antybiotyków nie stosujemy na biegunki o podłożu wirusowym!
***
Biegunka u dziecka – domowe sposoby
Z pomocą w biegunce przychodzą także naturalne sposoby – A JAK! Chyba najbardziej znanym jest napar z suszonych borówek. Możesz podawać go dzieciom od momentu, kiedy mają już odpowiednio rozszerzoną dietę.
A przepis na napar z suszonych borówek znajdziesz w mojej książce „Zdrownik. Naturalne i tradycyjne przepisy na zdrowie i odprność”.
A co do przytoczonego przez Was korzenia kobylaka to owszem działa on na biegunkę, ale przyznam, że nie znalazłem informacji od którego roku życia można go bezpiecznie podawać dzieciom, więc powinniście to skonsultować z doświadczonym w temacie lekarzem.
***
Szczepienia przeciwko rotawirusom 💉
Obecnie w Polsce jest dostępne szczepienie przeciwko rotawirusom. Nie chroni przed samym zachorowaniem na ostrą biegunkę wirusową, ale przed jej ciężkim przebiegiem wymagającym hospitalizacji nawet w 85-98%. Szczepienie składa się z 2 lub 3 dawek podanych doustnie w odstępie przynajmniej 4 tygodni. Zaleca się podanie pierwszej dawki optymalnie w 6-8 tygodniu życia, ale nie później niż przed 12. tygodniem życia, a ostatniej najlepiej do ukończenia 24. tygodnia życia. Od 2021 roku szczepienia przeciwko rotawirusom są bezpłatne.
***
Biegunka u dziecka – podsumowanie
Mam nadzieję, że będziecie wracać do tego wpisu i wspierać się nim, gdy zajdzie taka potrzeba (choć oczywiście nie życzę Wam, żeby zdarzało się to często). Pamiętajcie, że szczególnie przed podaniem leków dzieciom skonsultujcie się z lekarzem lub z farmaceutą, żeby mieć pewność, że jest to lek przeznaczony dla tej grupy wiekowej. Leki to nie cukierki, naprawdę.
***
Serdeczności
Pan Tabletka
Marcin
***
***
Źródła:
- Wasielica-Berger J.: Ostra biegunka. Gastroenterologia Kliniczna, 2018, tom 10, nr 1: 14–22.
- Sawiec P.: Postępowanie w ostrej biegunce u dzieci. Aktualne (2014) wytyczne European Society for Paediatri Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition oraz European Socie for Paediatric Infectious Diseases. Medycyna Praktyczna, Pediatria, 4/2014.
- Flaszewska A., Szajewska H.: Ostra biegunka infekcyjna u dzieci – co mówią aktualne dane? Zakażenia XXI wieku, 2018;1(2):79–87
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rotawirusy/ (dostęp dnia: 20.08.2022)
***
O autorze
Marcin Korczyk
Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego na wydziale farmaceutycznym. Po studiach pracował w aptece całodobowej w Nowym Sączu - i w trakcie pracy rozpoczął tworzenie bloga www.pantabletka.pl - zapisując odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania.
Od czasu złożenia bloga w 2015 roku - do dziś - blog stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych i opiniotwórczych portali z wiedzą o racjonalnym stosowaniu leków i suplementacji.
