ScrollToTop

Beta-glukan na odporność – analiza badań i opinia

Analizy, Artykuły, Warto przeczytać

26 marca 2020

Coraz częściej słyszymy o dobroczynnym działaniu beta-glukanu, a w aptekach i w internetach można znaleźć coraz więcej suplenentów ze wspomnianym jegomościem w roli głównej. Co to właściwie jest ten beta-glukan? Skąd się bierze? Jak działa? I najważniejsze pytanie naszego cyklu odpornościowego: czy beta-glukan jest w stanie poprawić odporność?

Zacznijmy od teorii.

Co to takiego ten beta-glukan?

Beta-glukan jest polisacharydem budulcowym, obecnym w ścianie komórkowej grzybów, drożdży, zbóż oraz niektórych bakterii (lepiej brzmi „cegiełką budulcową” ścian komórkowych). W zależności od pochodzenia może różnić się rozpuszczalnością, masą cząsteczkową lub budową, co wpływa na jego właściwości i działanie.

Występuje pod postacią dwóch izomerów, czyli można powiedzieć takich dwóch różnych wersji:

  • 1,3-D/1,4-D – niskocząsteczkowy, rozpuszczalny w wodzie, obecny w zbożach np. jęczmień, owies (czyli śniadaniowe płatki owsiane itd.).
  • 1,3-D/1,6-D – wysokocząsteczkowy, nierozpuszczalny w wodzie, najczęściej otrzymywany z drożdży piwnych lub grzybów.
    • Są badania, które mówią o immunostymulującym wpływie tego drugiego, nierozpuszczalnego w wodzie [1].
    • Przy wyborze suplementu warto zwrócić uwagę, czy producent umieścił na opakowaniu informacje o izomerze beta-glukanu.
    • Jeśli nie – być może ma coś na sumieniu? 😉 …
      • …i np. wrzucił tam ten glukan z owsa.

A jakie są właściwości beta-glukanu?

W badaniach najszerzej opisywany jest pozytywny wpływ beta-glukanu na układ odpornościowy i na tym się dziś skupimy, ale żeby nie było, to w tym miejscu obejmiemy go kompleksowo, bo beta-glukan to nie tylko sprawa odporności – mówi się także o jego wpływie na:

  • obniżenie poziomu cholesterolu we krwi,
  • obniżenie poziomu cukru we krwi,
  • zmniejszenie apetytu i ułatwienie odchudzania,
  • regulację pracy jelit,
  • łagodzenie podrażnień błony śluzowej przewodu pokarmowego,
  • nawilżenie i regenerację skóry oraz łagodzenie podrażnień (stosowany zewnętrznie) [2, 3].

Beta glukan na odporność?

Czytasz ten wpis, bo pewnie zastanawiasz się w jaki sposób ta cząsteczka wpływa na układ immunologiczny? W literaturze opisywany jest następujący mechanizm:

„Po podaniu doustnym beta-glukany wychwytywane są w jelicie przez makrofagi (komórki pożerające patogeny) i transportowane do szpiku kostnego. Tam są przez te komórki rozdrabniane i uwalniane. Te małe fragmenty beta-glukanów wychwytywane są przez granulocyty, komórki dendrytyczne lub monocyty, co wywołuje odpowiedź immunologiczną [1].”

A po ludzku chodzi o to, że beta-glukany mają stymulować-bodźcować układ odpornościowy, zachęcając go do takiej swoistej „nadaktywności”.

Ta naukowa formułka powyżej wyglądałby świetnie na stronie reklamującej suplementy z glukanem na odporność 😉 – ale prawda jest taka, że ten proces zachodzi zawsze kiedy zjadasz określone produkty zawierąjace cząsteczki beta-glukanu (np. niepasteryzowane piwo, grzyby shitake itd.).

Natomiast cała sprawa rozbija się o wykorzystanie odpowiedniego glukanu i o dawkę.

Beta-glukan w badaniach

Przyjrzyjmy się, co na temat wpływu beta-glukanu na odporność mówią badania naukowe.

To, czego brakuje wielu osobom/konsumentom dla zrozumienia tych naukowo-odpornościowych zawiłości i kruczków to odpowiednia perspektywa. A odpowiednia perspektywa w tym momencie jest taka, że w sprawie glukanów i odporności – mamy na razie obiecujące przesłanki i brak dobrych dowodów na skuteczność (dobre dowody to dla mnie na przykład badania kliniczne).

Więc na ten moment nie ma żadnego preparatu z beta-glukanem zarejestrowanego jako lek. To tylko żywność i suplementy.

Znalazłem niewiele badań oceniających właściwości mobilizujące układ odpornościowy, które zostały przeprowadzone na ludziach. Co prawda pod koniec XX wieku intensywnie badano wpływ beta-glukanu na odporność, ale tylko w warunkach in vitro lub na zwierzętach. Ja skupiłem się w tym przeglądzie na badaniach na ludziach – bo to te badania mogą dać nam konkretne wskazówki – a nie tylko spekulacje. Poniżej znajdziesz wnioski z tych badań, a skrót i przegląd największych badań jest na końcu wpisu w post scriptum.

(Jeśli chcesz się dowiedzieć czym się różnią od siebie poszczególne badania naukowe, to poświęciłem temu tematowi oddzielny wpis – „Czy znasz 5 cech wiarygodnego badania naukowego?”)

Wnioski z analizy najnowszych badań na ludziach

Niektóre z badań potwierdzają właściwości immunomodulujące beta-glukanu, a inne nie dają jasnych wyników. Chociaż nawet te badania, które wyszły pozytywnie potwierdzają tylko, że jest to środek mobilizujący układ odpornościowy, czyli podanie go do organizmu wywołuje odpowiedź immunologiczną. Jednak nie spowoduje to, że przestaniemy chorować!

Kluczowa jest dawka i rodzaj beta glukanu

Najniższa badana skuteczna dawka, to 250 mg dla osoby dorosłej, ale badano również dawki 500-600 mg, a nawet 3000 mg. A jakie dawki proponują nam producenci popularnych preparatów z beta-glukanem? Średnio 10 razy mniej!

Na ten moment nie ma żadnego leku z beta-glukanem, za to w aptece znajdziemy całą masę suplementów w postaci kapsułek, syropów, tabletek, płynów itd.

Przeanalizowałem dostępne suplementy i co znalazłem?

Producenci ściemniają na dawkach :/

Przy wyborze suplementów z beta-glukanem przede wszystkim należy zwrócić uwagę na dawkę – znaczna większość suplementów zawiera w dawce dobowej 2–55 mg beta-glukanu – więc czy kupowanie takich preparatów ma jakikolwiek sens? Owszem, jest kilka preparatów zawierających 200–600 mg beta-glukanu w dawce dobowej – ale często trudno określić czy to jest ten „właściwy” beta-glukan, albo są to produkty firm, których renomy nie znam i trudno mi ocenić ich jakość.

Drugim kluczowym parametrem jest rodzaj beta-glukanu, bo przecież szukamy:

  • tego 1,3-D/1,6-D – wysokocząsteczkowego, nierozpuszczalnego w wodzie

Według badań, typ glukanu i dawka są kluczowe!

Na co jeszcze zwrócić uwagę?

Standardowo warto trzymać się zaufanego producenta i wybierać te preparaty, które mają podane szczegółowe informacje (skład, izomer beta-glukanu, źródło pozyskiwania).

Bezpieczeństwo beta-glukanu

Beta-glukan stosowany doustnie jest uznawany za bezpieczny. Nie znalazłem badań o ewentualnym toksycznym działaniu beta-glukanu. Wiadomo jedynie, że stosowanie go jednocześnie z kwasem acetylosalicylowym lub NLPZ (czyli między innymi popularnymi lekami przeciwzapalnymi i przeciwzapalnymi) może powodować poważne zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Na temat bezpieczeństwa stosowania w czasie ciąży i karmienia badań brak, dlatego nie zaleca się przyjmowania beta-glukanu w tym okresie [9,10].

Aczkolwiek warto zwrócić uwagę, że filarami zdrowia jest zróżnicowana dieta, która również zawiera źródła beta-glukanu.

Naturalna alternatywa

Suplementy z apteki nie są jedynym źródłem beta-glukanów. Można je też (a może przede wszystkim) dostarczyć wraz z pożywieniem. I jestem pewien, że większość z Was zjada je codziennie np. w owsiance, pierogach z kapustą i grzybami czy drożdżówce.

Produkty bogate w beta-glukany to:

  • niektóre grzyby (shitake, boczniaki)
  • drożdże
  • owies (płatki i otręby)
  • jęczmień.

I te naturalne beta-glukany polecam z czystym sumieniem.

Podsumowanie

Muszę przyznać, że badania nad właściwościami immunomodulującymi beta-glukanu wyglądają obiecująco, jednak dla mnie nadal jest ich za mało (czekam na badania kliniczne i wtedy chętnie zweryfikuję moje podejście z konkretnymi danymi). Musisz mieć świadomość, że połknięcie kilku lub nawet kilkudziesięciu tabletek z beta-glukanem nie spowoduje, że nagle Ty lub Twoje dziecko przestaniecie chorować.

Jego działanie polega jedynie na mobilizacji układu odpornościowego. Uważaj też, żeby nie przedobrzyć! Stymulowany organizm musi też mieć czas na wyciszenie i regenerację.

Więcej na ten temat stymulowania i przestymulowania odporności znajdziesz w mojej książce „Odporność. Czy Twoje dziecko może nie chorować?” Zobacz jej spis treści.

Serdeczności,

Marcin


Research i background Team Pana Tabletki
Redakcja: Pan Tabletka

A może interesują Cię inne składniki wspierające odporność? Przeczytaj mój wpis o laktoferynie i colostrum.

P.S.: A niżej mam dla Ciebie szczegółowa analizę badań naukowych „na ludziach” z wykorzystaniem beta-glukanu w kierunku odporności.

Badanie I – 2013 rok  Beta-glukan a przeziębienie u osób dorosłych [4]

Ocena wpływu spożycia 1,3-D/1,6-D-beta-glukanu z drożdży piwowarskich na liczbę epizodów przeziębienia u osób zdrowych.

  • Cechy badania – na propsie
    • Badanie wieloośrodkowe
    • Randomizowane z podwójną ślepą próbą
    • Przeprowadzone na 162 osobach dorosłych z nawracającymi infekcjami
    • Badanie trwało 16 tygodni
  • Szczegóły badania:
    • Codziennie połowa badanych otrzymywała 900 mg beta-glukanu z drożdży, a pozostali placebo
  • Wyniki:
    • Zaobserwowano zmniejszenie wystąpienia przeziębienia o 25% w porównaniu z placebo
    • W przypadku zachorowania zaobserwowano złagodzenie objawów.

Podsumowanie: Beta-glukan zwiększył aktywność układu odpornościowego, ale trzeba zauważyć, że podawane były wysokie dawki (900 mg) – w suplementach dostępnych w sprzedaży możemy znaleźć dawki rzędu 20-50 mg w dawce dobowej…

***

Badanie II – 2012 rok Beta-glukan a odporność u sportowców [5]

Badanie wpływu beta-glukanu z drożdży piekarniczych na układ odpornościowy osób poddanych intensywnemu wysiłkowi fizycznemu.

  • Wykonano dwa eksperymenty
  • Pierwsze badanie przeprowadzono na 182 osobach (kobietach i mężczyznach) w wieku 29­–­46 lat
    • Po przebiegnięciu maratonu, przez 28 dni badanym podawano 250 mg rozpuszczalnego beta-glukanu, 250 mg nierozpuszczalnego beta glukanu lub placebo
    • Obserwowano wystąpienie objawów zakażenia górnych dróg oddechowych
    • Stwierdzono znaczną (37%) redukcję liczby objawów przeziębienia/grypy u pacjentów przyjmujących zarówno rozpuszczalny jak i nierozpuszczalny beta-glukan w porównaniu z placebo
  • Drugie badanie przeprowadzono na 60 osobach (kobietach i mężczyznach) w wieku 18–35 lat
    • Przez 10 dni przed planowaną próbą wysiłkową badanym podawano 250 mg beta-glukanu lub placebo (mąkę ryżową)
      • Przed wysiłkiem i po 50 minutowej intensywnej jeździe na rowerze zbadano poziom immunoglobuliny A (IgA) w ślinie
    • Stwierdzono 32 % wzrost poziomu IgA po wysiłku u osób przyjmujących beta-glukan w porównaniu z placebo

Podsumowanie: Beta-glukan w dawce 250 mg zmniejsza objawy przeziębienia i wpływa na wzrost poziomu IgA po intensywnym wysiłku.

***

Badanie III – 2018 rok Wpływ beta-glukanu na markery odporności u osób obciążonych [6]

Ocena wpływu diety zawierającej beta-glukan na poziom Il-12, białka CRP oraz na występowanie infekcji u pacjentów z wieloma urazami.

  • Cechy badania:
    • Badanie randomizowane z podwójną ślepą próbą
    • Badanie przeprowadzono na 40 dorosłych osobach (25–53 lat)
  • Szczegóły badania:
    • 20 osób otrzymywało wysokobiałkową dietę zawierającą 3000 mg (3 g) beta-glukanu
    • Druga połowa badanych w tym samym czasię otrzymywała podobną dietę, z wyjątkiem 3 g maltodekstryny zamiast beta-glukanu (jako placebo)
    • Poziom Il-12 i białka CRP zbadano na początku badania oraz po 10 i 21 dniach
  • Wyniki:
    • Po 21 dniach grupa przyjmująca beta-glukan miała znacznie wyższy poziom Il-12 w porównaniu z grupą kontrolną
    • Pacjenci przyjmujący beta-glukan rzadziej i krócej przechodzili infekcje
    • Nie zaobserwowano różnicy w poziomie białka CRP w surowicy

Podsumowanie: U pacjentów przyjmujących beta-glukan częstość występowania infekcji zdecydowanie spadła, co potwierdza jego wpływ na układ odpornościowy.

***

Badanie IV – 2009 rok Beta-glukan a odporność u maratończyków [7]

Ocena wpływu beta-glukanu na objawy infekcji górnych dróg oddechowych i nastrój maratończyków.

  • Cechy badania:
    • Badanie podwójnie zaślepione
    • Przeprowadzono na 75 maratończykach (18–53 lat)
  • Szczegóły:
    • Pacjenci przez 4 tygodnie po przebiegnięciu maratonu otrzymywali 250 mg beta-glukanu, 500 mg beta-glukanu lub placebo (250 mg mąki ryżowej)
    • Pacjentów dokładnie przebadano po 2 i 4 tygodniach.
  • Wyniki:
    • Zaobserwowano znaczące zmniejszenie objawów infekcji górnych dróg oddechowych u pacjentów przyjmujących beta-glukan (w dawce 250 mg i 500 mg) w porównaniu z pacjentami przyjmującymi placebo
    • Poprawie uległ także ogólny nastrój badanych przyjmujących beta-glukan

Podsumowanie: Beta-glukan zmniejszył ryzyko występowania objawów infekcji górnych dróg oddechowych i łagodzi ich przebieg.

***

Badanie V – 2008 rok Beta-glukan a infekcje górnych dróg oddechowych [8]

Zbadano wpływ beta-glukanu na odporność i objawy infekcji górnych dróg oddechowych w czasie spoczynku i po intensywnym wysiłku.

  • Cechy badania:
    • Badanie randomizowane, podwójnie zaślepione
    • 19 osób otrzymywało beta-glukan, a 17 placebo
    • Pacjentom pobrano próbkę krwi przed suplementacją oraz po 14 dniach (o godzinie 8), w dniu trzecim po intensywnym 3-godzinnym treningu oraz 14 godzin po treningu
    • Badano m.in. aktywność komórek NK, profil cytokin stanu zapalnego (Il-1, Il-6, Il-8, Il-10) i proliferację limfocytów oraz występowanie infekcji górnych dróg oddechowych
  • Wyniki:
    • Wyniki badań pacjentów przyjmujących beta-glukan i placebo nie różniły się znacząco
    • Częstość występowania infekcji górnych dróg oddechowych nie różniała się znacząco między grupami

Podsumowanie: W tym badaniu nie wykazano pozytywnego wpływu beta-glukanu na odporność

***

 

Bibliografia

  1. Chan, G.C., Chan, W.K. & Sze, D.M. The effects of β-glucan on human immune and cancer cells. J Hematol Oncol 2, 25 (2009).
  2. Murphy E.A, Davis J.M., Carmichael M.D., Immune modulating effects of β-glucan, 2010, Curr Opin Clin Nutr Metab Care,13(6):656–661.
  3. Gibiński M.: β-glukany owsa jako składniki żywności funkcjonalnej, „ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość” 2008, 2 (57).
  4. Auinger, A., Riede, L., Bothe, G., Busch, R., & Gruenwald, J.: Yeast (1,3)-(1,6)-beta-glucan helps to maintain the body’s defence against pathogens: a double-blind, randomized, placebo-controlled, multicentric study in healthy subjects, 2013, European journal of nutrition52(8), 1913–1918
  5. McFarlin, B.K., Carpenter, K.C., Davidson, T., & McFarlin, M.A.: Baker’s yeast beta glucan supplementation increases salivary IgA and decreases cold/flu symptomatic days after intense exercise, 2013, Journal of dietary supplements10(3), 171–183.
  6. Fazilaty Z, Chenari H, Shariatpanahi Z.V. Effect of ß-glucan on serum levels of IL-12, hs-CRP, and clinical outcomes in multiple-trauma patients: a prospective randomized study, 2018, Ulus Travma Acil Cerrahi Derg; 24(4):287–293.
  7. Talbott, S.,Talbott, J.: Effect of BETA 1, 3/1, 6 GLUCAN on Upper Respiratory Tract Infection Symptoms and Mood State in Marathon Athletes, 2009, Journal of sports science & medicine8(4), 509–515.
  8. Nieman D.C., Henson D.A., McMahon M.: Beta-glucan, immune function, and upper respiratory tract infections in athletes, 2008, Med Sci Sports Exerc; 40(8):1463–1471.
  9. Moore J. E. NATURAL STANDARD HERB AND SUPPLEMENT GUIDE: AN EVIDENCE-BASED REFERENCE, 2010, The Ulster Medical Journal79(3), 106-110.
  10.  Markovina N., Banjari I., Bucevic Popovic V., Jelicic Kadic A., Puljak L. Efficacy and safety of oral and inhalation commercial beta-glucan products: Systematic review of randomized controlled trials. Clin. Nutr. 2019

 

 

Podobne Te artykuły również
mogą cię zainteresować